UX, güzel görünmek değildir
Tasarımı beğenilen ama kimsenin kullanamadığı uygulamalar var. Aradaki farkı ölçen tek şey: kullanıcı işini bitirebiliyor mu?
"Tasarım güzel olsun" cümlesini çok duyuyoruz. Anlaşılır bir istek, ama UX'in sorduğu soru bu değil.
UX şunu sorar: kullanıcı buraya niye geldiyse onu yapabildi mi, ne kadar sürede, kaç kere yanlış yaparak?
Bir ekran çok şık olabilir ve bu sorunun cevabı yine "hayır" olabilir.
Somut bir örnek: adres formu
Şık versiyon: üç sütun, ince çizgiler, bol beyaz alan, animasyonlu geçişler.
Kullanılabilir versiyon şunları yapar:
- İl seçilince ilçe listesi kendiliğinden dolar
- Telefon alanı sadece rakam kabul eder, boşlukları kendi ekler
- Hata mesajı formun tepesinde değil, hatalı alanın altında çıkar
- "Kaydet"e basınca hangi alanın eksik olduğu ekranda görünür, yukarı kaydırmak gerekmez
- Uygulama kapanıp açılsa girilenler kaybolmaz
Bunların hiçbiri görsel bir tercih değil. Hepsi "kullanıcı işini bitirebildi mi" sorusuna verilen cevaplar. Ve hiçbiri ekran görüntüsünde görünmez — ancak kullanınca fark edilir.
Kötü UX nerede ortaya çıkar
Şikayet olarak gelmez. Şu şekillerde gelir:
- Destek hattına aynı sorunun tekrar tekrar sorulması
- Sipariş akışının hep aynı adımında yarıda bırakılması
- "Uygulamayı anlamadım" diyip web sitesine dönen kullanıcılar
- Sahadaki ekibin uygulama yerine WhatsApp'tan yazmaya devam etmesi
Son madde en çok gördüğümüz. Ekip uygulamayı kullanmıyorsa uygulama kötü değil demek yanlış — uygulama, mevcut alışkanlıktan daha zahmetli demek.
Tasarım kararı ile görsel karar
İkisi karıştırılıyor. Ayırmak kolay:
| Görsel karar | Tasarım kararı |
|---|---|
| Buton hangi renk | Bu ekranda kaç buton olmalı |
| Yazı tipi ne | Kullanıcı bu adımı atlayabilmeli mi |
| Köşeler yuvarlak mı | Hata olunca ne oluyor |
| Hangi ikon | Bu bilgiyi gerçekten sormamız gerekiyor mu |
Sağ sütun yanlışsa sol sütunun mükemmel olması bir şey değiştirmiyor. Sol sütun yanlışsa ürün çirkin görünür ama çalışır.
İdeali ikisinin de doğru olması tabii. Sıralama önemli: önce sağ sütun.
Sormadığınız her soru kazançtır
Formlardaki en iyi iyileştirme genelde alan eklemek değil, çıkarmaktır.
Her alan için sorun: bu bilgi olmadan işlem tamamlanamaz mı? Cevap "sonra lazım olur" ise, o alanı sonraya bırakın. Kayıt anında sorulan her ek soru, kayıt olmayan bir kullanıcı ihtimali demek.
Doğum tarihi gerçekten gerekli mi, yoksa "veri olsun" diye mi duruyor?
Ölçmeden UX konuşulmaz
"Bence şu daha iyi" cümlesi bir yere kadar götürür. Sonrasında bakılacak şeyler var: hangi ekranda ne kadar kalınıyor, hangi adımda çıkılıyor, hangi hata kaç kere görülüyor.
Bu ölçümü ilk sürümden itibaren koymak, altı ay sonra "acaba neden kullanmıyorlar" diye tahmin yürütmekten çok daha ucuz.
Bizim yaklaşımımız
Ekran çizmeden önce akışı kuruyoruz. Kullanıcının hangi işi bitirmeye çalıştığı netleşmeden arayüz tasarlamak, sonradan pahalıya patlıyor — çünkü o noktada değişen şey bir renk değil, ekranların sırası oluyor.